Røða á fólkafundi á ólavsøku 2007

Góða ólavsøku, Takki fyri tann heiður, ið unga tjóðveldi hevur sýnt mær, við at biðja meg um at røða her í kvøld. Hesir fólkafundir eru við árunum vorðnir tað, sum eg gleði meg mest til á Ólavsøku, og eitt kærkomið høvi, at koma saman við samsintum fólki, og her á tjóðarhátíðini vísa, at vit enn eru nógv, ið ynskja eina sjálvstøðuga føroyska republik.

Eg eri glaður fyri aftur at búgva í Føroyum. Eg og familjan eru flutt heim í dag, eftir at vit seinastu trý árini hava búð í Keypmannhavn. Nú skuldi lívið sum útiseti endiliga verið av, og vit gleðast um, at vit komandi átta árini til 2015 skulu verða við til, at gera Føroyar til heimsins besta samfelag. Vit lendu fyri nøkrum tímum síðan í Vágum, og eg fari at takka Magna Arge fyri, at hetta eydnaðist við fyrstu roynd og uttan flapstrupulleikar, mjørka ella vind. Mínar flogroyndir seinasta árið gjørdu, at hóast eg skuldi lenda heili seks tímar áðrenn hesin fundurin byrjaði, so var eg als ikki vísur í, at eg fór at náa tað.

Eg skilji á lagnum, at vit koma heim saman við Fólkakirkjuni, ið eins og vit er vorðin føroysk í dag. Hetta eri eg sera fegin um, og tað er gott at síggja, at okkurt hendur føroyskum fullveldi at frama í eini samgongu  við Sambandsflokkinum, Javnaðarflokkinum og Fólkaflokkinum.  Eg veit væl, at tá fullveldissamgongan tók við fyri níggju árum síðan, mundu sjálvt teir argastu sambandsmenninir vænta, at vit fóru at vera nærri fullveldinum nú níggju ár seinni, enn vit eru nú. Men í núverandi støðu mugu vit gleðast um øll stig rætta vegin.

Júst yvirtøkuna av Fólkakirkjuni eri eg serliga glaður um. Tað er sera jaligt fyri Føroya fólk, at vit nú sjálvi ráða yvir Fólkakirkjuni. Yvirtøkan er hend við Fólkaflokkinum á odda, og hesin flokkurin er tiltikin einskiljingarflokkur, tí skuldi tað verið so upplagt, at næsta stig verður at einskilja Fólkakirkjuna. Hetta, at vit sjálvi ráða yvir kirkjuni, gevur okkum møguleika, at fara undir at avtaka hesa institutión, sum verandi almenna.

Átrúnaður er eitt persónligt val, og eigur at vera júst hetta. Tað hóskar seg ikki hjá frælsum menniskjum, at hava eina statstrúgv, ið øll verða fødd til. Hetta riggar ikki í Iran og fer ikki at  rigga í republikkini Føroyar.

Eg eri sjálvur kristin, limur í Fólkakirkjuni, og hevði eisini verið limur í einskildu kirkjuni. Eg eri giftur í kirkjuni, børnini hjá mær eru doypt í henni , og eg ætli mær eisini í vígda jørð einaferð, so hetta er ikki tí, at eg vil avtaka kirkjuna sum so. Kristna Kirkjan eigur sjálvandi at vera til, men hon eigur ikki at vera landsogn.

Í einum veruligum demokratiið eigur at vera vítt til veggja, og vit eiga at hava trúarfrælsi. Hetta ber ikki til í einum landi við eini statstrúgv. Hvørt mansbarn verður føtt inn í Fólkakirkjuna, og átrúnaður verður ikki longur eitt persónligt mál, men ein almenn skilda ella luturin hjá tær í hesum samfelagnum, um tú vil tað ella ei. Hetta er burturvið. Líka væl sum eg eigi at sleppa at vera kristin, eiga jødar, muslimar, hinduar og fríteinkjarar at velja sína egnu trúgv og liva við henni.

Um vit ynskja at skapa eitt liviligt samfelag fyri annan átrúnað enn kristindóm, so mugu vit broyta føroysku lívsáskoðanina. Her traðka sjálvandi teir frelstu sjálvheilagu dómadagsprædikantarnir fram og siga: “Jamen, Føroyar eru fyrst og fremst eitt kristið land, og Jesus grætur, um nakar trýr uppá okkurt annað.”

Hetta er júst trupulleikin; hvat seta vit hægri, trúarfrælsi ella Føroyar sum eitt kristið land? Eg dugi ikki at síggja, hvussu veruligt trúarfrælsi kann vera í einum “fyrst og fremst kristnum landi”.

Fyrst og fremst merkir í skúlum, á gøtunum og í fjølmiðlunum sjálvt í alment fíggjaðu loftmiðlunum: Kristindómur og aftur kristindómur. Ja, tað er enntá soleiðis, at tú aktivt skalt melda teg úr kristnu kirkjuni, um tú ikki vilt vera limur, sjálvt um tú ongantíð hevur meldað teg inn í hana.

Hvussu tramans stórur er møguleikin at vaksa upp sum fríteinkjari ella sum hindu, ella muslim ella jødi, tá tú livur í einum slíkum landi? Ja, tað er enntá so galið, at doyrt tú í hesum landimum, sum fríteinkjari, hindu, muslim ella jødi, so endar tú í vígdari kristnari jørð.

Kristin hava alt vald her. Vit sóu í farna árinum hvussu galið tað stendur til. Ein háttvirdur løgtingslimur og fyrrverandi landstýrismaður, ja, sjálvur næstformaðurin í Tjóðveldisflokkinum fór burtur úr flokkinum, tí at onkur limur í hansara flokki ikki vildi lata hann sleppa at happa samkynd. Orsøkin var ikki tí, at hesin vanliga so dámligi maður gjarna vildi sleppa at happa samkynd, men tí at onkur hevði bilt honum inn, at brotið um samkynd í bíbliuni var týdningarmiklari enn so nógv annað í somu bók, sum vit dagliga forbróta okkum ímóti. Henda syrgiliga søga, um andaligt snævurskygni er tíanverri bert eitt lítið dømi um, hvussu hetta samfelagið er gjøgnumsúrgað av kristindómi, ið, sum krabbamein drepur og oyðir allan annan átrúna.

At geva føroyingum veruligt trúarfrælsi verður ein umfatandi uppgáva, men tað er greitt, at eitt av týdningarmestu stigunum er at sleppa okkum av við eina almenna trúgv og eina almenna kirkju.

Men nú kirkjan er vorðin føroysk hava vit endiliga hendan møguleikan. Tí gleðist eg um yvirtøkuna og síggi hana sum eitt stig tann rætta vegin. Vildi mett, at hetta hugskot skuldi fallið í góða jørð  hjá einskiljingar-græðu fólkafloksmonnunum. Sjálvandi kann tað vera ein forðing, at uppskotið kemur frá einum tjóðveldismanni sum mær, sum Óli Breckmann einaferð lýsti sum ein farligan mann. Men eg vóni ikki, at hetta fer at forða fyri, at flokkurin tekur hetta góða hugskot til sín.

Tann reint symbolski týdningurin er stórur í, at kristindómurin júst á ólavsøku verður loystur frá fremmandu megini og verður føroyskur. Kristindómurin varð upprunaliga í navnið Ólavs kroystur yvir okkum, samstundis sum vit vóru løgd undir útlendskt vald. Tí hevur fremmant vald og kristindómur á onkran hátt hingið saman líka síðan. Tjóðarhetjan Sigmundur Bretisson var í veruleikanum landasvíkjari og nokk fyrsti sambandsmaðurin, og hátíðarhaldanin av Ólavi kongi hevur, samstundis sum hon er ein hátíðarhaldan av kristnanini av Føroyum, verið ein hátíðarhaldan av tí manni, ið av fyrstan tíð bant okkum. Nú kristindómurin er vorðin føroyskur, vildi eg mett, at tíðin var komin, at vit eisini taka valdið á egnum landi aftur. Og ongantíð betur, enn at hetta er fyrsta stigið, soleiðis, at vit frameftir kunnu hátíðarhalda hendan dagin fyri okkurt fyri Føroyar gagnligt.

Takk fyri og framhaldandi góða ólavsøku

Hóttu við at steðga konsertini

Gløsini ristust í skápunum á Peter Head og fólk av Løgmannabreyt fregnaðust um larmin, tá Ólavsøkukonsertin buldraði og brakaði fríggjakvøldið, so hart var frá, at løgreglan hótti við at steðga konsertini, um fyrireikararnir ikki skrúvaðu niður.

Løgreglan mátti tosa við stórum orðum við fyrireikararnar av Ólavsøkukonsertini og hóttu millum annað við at steðga konsertini, tí at somikið nógvar klagur vóru um larmin. Av løgreglustøðini í Havn verður sagt, at í ár var óvanliga nógvur larmur av konsertini í Kommunuskúlagarðinum og harvið vóru eisini óvanliga nógvar klagur.

– Eitt nú ringdi ein kona av Peter Head og segði, at gløsini í køksskápinum ristust. Eins og fólk eisini ringdi av Løgmannabreyt at fregnast um nógva larmin.  Tá tað er somikið hart frá, so er sjálvandi sera nógv óljóð hjá teimum, ið búgva í nærumhvørvinum, verður sagt av løgreglustøðini.

Serliga komu nógvar klagur, meðan ljóðroyndir vórðu hildnar, hetta var um 20 tíðina fríggjakvøldið. Løgreglan greiður frá, at tá klagurnar byrjaðu at koma, varð ringt til fyrireikararnar, og teir vórðu bidnir um at skrúva niður. Men boðini vóru ikki aktaði nóg væl, og at enda mátti løgreglan hótta við at steðga konsertini, um boðini ikki vóru fylgd, og tá riggaði endiliga.

– Tá, tú fært eitt loyvi til at skipa fyri tiltaki, er tilskila, at tú skalt fylgja boðunum frá myndugleikunum, og tá boðini ikki vórðu tikin nóg væl til eftirtektar, høvdu vit møguleika steðga konsertini, verður sagt av løgreglustøðini.

Ein granni hjá konsertini sigur við Sosialin, at veggirnir hjá teimum skulvu so hart, sum tað var skrúvað frá. Hesin granni legði dent á, at hann einki hevur ímóti konsertini, og at hann t.d. í fjør mátti lata gluggarnar upp fyri at hoyra konsertina, men at í ár bar av.

Mark Joensen fyrireikari vísir á, at ljóðið á Ólavsøkukonsertini í ár var spakuligari enn eitt nú á hinum festivalinum, men at tá tiltakið er mitt í einum bygdum øki, kann tað sjálvandi upplivast harðari enn tað ger í einum minnið bygdum øki. Ein eygleiðing, ið ummælarin hjá Sosialinum á staðnum er samdur í.

– Løgreglan bað okkum um at skrúva niður, og vit fylgdu sjálvandi boðunum. Vit spurdu hvussu nógv vit skuldu skrúva niður, men á løgreglustøðini høvdu tey ikki neyðuga innlitið í ljóðviðurskifti til at kunna geva okkum boð um, hvussu nógv desibel ljóðið skuldi skrúvast niður, so vit royndu nakrar ferðir, áðrenn tey vóru nøgd, sigur Mark Joensen.

Tað kemur eisini ann uppá hvønn tónleik bólkarnir spæla, okkurt ljóðar munandi ógvisligari enn annað, vísir Mark á.

Tað skilst, at ljóðið var sera hart frá, tá bólkarnir Sic og Side Effect spældu. Hetta er samstundis tveir av harðastu føroysku tónleikabólkunum.

Lærdu konufólka at standa og pissa

Føroyska deildin av P-mate hevði sølulið á Roskilde Festivalinum, kvinnur og menn í parykkum og p-mate t-troyggjum bóru boðskapin um, at kvinnur eisini kunnu standa uppi og pissa

pmate02Nógva regnið ávirkaði nógv av sonevndu Events skránni á Roskilde Festivalinum. Vanliga gongur ein rúgva av sjónleikarum, gyklarum og akrobatum runt á festivaløkinum og framførir ymiskt. Men í ár vóru grønu økini umbroytt til stór runudýki, og tí vóru nógvar av hesum framførslum avlýstar.

 

Men fyri føroysku P-Mate fyritøkuna, ið eisini ferðaðist kring festivaløkið, var regnið eingin forðing.

 

Føroyska fyritøkan selur kvinnum grønar traktir, ið tær kunnu standa og pissa í gjøgnum. Í ár vóru tey á mannsterk møtt upp á festivaløkinum.

 

Konufólkini, ílatin ljósareyðar blusur og parykkar og menninir í svørtum blusum og parykkum, høvdu úr at gera við at læra konufólk at standa uppi og pissa.

 

Hesi trý eru serfrøðingar í at læra kvinnur at standa uppi og pissa
Hesi trý eru serfrøðingar í at læra kvinnur at standa uppi og pissa

Vit hittu eitt av søluliðunum uttan fyri Pavillion pallin, beint áðrenn Boys In A Band skuldi spæla. Tey lótu væl at áhuganum millum kvinnur fyri grønu traktunum.

 

Eisini Regin Dalsgaard, ið saman við systir sínari Sylviu stendur fyri føroysku deildini av P-mate, var vælnøgdur, tá vit hittu hann.
– Tað er stuttligt at síggja, hvussu sterkt hetta brandið er. Øll, sum eg tosi við um hetta, kenna til P-mate, greiður Regin frá.
Á veg á konsertina við The Who leygarkvøldið sóu vit tvær vinkonur fara at pissa við eitt hegn á festivaløkinum. Meðan tann eina setti seg niður at húka, stóð hin sum ein maður og pissaði. Henda seinna fór at gnísta, og rópti:

– Det virker jo ikke! Meðan hon við buksunum hálvavegna niðri vendi sær móti vinkonuflokkinum við einum drippandi p-mate í hondini. Um tað var høga promillan ella kleyvarskapur, ið var orsøk til vátliga  óhappið vita vit, ikki, men sambært P-mate fólkunum, so skuldi hetta ikki verið so trupult, og flest øll tyktust annars væl nøgd við grønu traktirnar.

Regnið spældi við Boys In A Band

Síðan nógva regnið hóskvøldið hevði tað verið turt í Roskilde, heilt til Boys In A Band høvdu spælt hálvt annað lag. Tá fór at oysregna, og regnið hevði við sær, at teltið fyltist við krokandi gestum.

Boys In A Band megnaði leygardagin nakað, ið heilt fáir føroyingar hava gjørt áður, at sleppa á almennu skránna fyri Roskilde Festivalin, og spæla á sjálvum festivalinum, í mun til juniorpallin. Har fleiri føroysk nøvn hava verið at sæð seinastu árini. Fyri limirnar í bólkinum var hetta ein dreymur, ið gjørdist veruleiki. Ljómborðsleikarin Heri Schwartz Jacobsen, greiddi okkum eftir framførsluna frá, at allir limirnir áður høvdu vitjað festivalin, og at tað kendist ótrúliga gott at standa á pallinum her. Hetta var sangarin Pætur Zachariassen samdur í:

– Eg haldi ongantíð áður, at eg havi uppliva so góðan energi frá fólki, sum her. Hatta var ótrúliga feitt, segði Pætur millum eina autograf og ein muss, tí karismatiski sangarin var ein nógv umbiðin maður serliga millum kvinnuligu festivalgestirnar eftir konsertina.

 

Regnið rak fólk á konsert

Boys In A Bandhøvdu savnað eitt sindur av fólki í Pavillion teltinum, har bólkurin spældi, tá teir fóru á pall klokkan 16 leygardagin. Rættiliga fitt av fólkinum vóru føroyingar, men eisini onnur vóru komin at hoyra bólkin, sum hevur verið rættiliga jaliga umrøddur í donskum miðlum eftir framførsluna á Atlantic Music Event í vár. Men bólkurin hevði ikki spælt leingi, tá tað fór at oysregna, festivalgestirnir, sum á tí nú rættiliga turra festivaløkinum høvdu latið regnklæðini ligið eftir í teltinum skundaðu sær inn undir teltdúkarnar við pallarnar, tí fyltist telti rættiliga nógv, og Boys In A Band spældu knappiliga fyri eini stórari mannfjøld.

 

Vunnu nýggjar fjepparar

Tað eydnaðist rættiliga væl bólkinum, at fáa lív í fólkið, og at døma eftir stóru bíðirøðunum at fáa autografir, keypa demofløgur, t-troyggir, langar undirbuksur ella gummistivlar, alt við Boys In A Band prentaðum á sær, so vann eysturoyarbólkurin sær nógvar nýggjar fjepparar á festivalinum.

Konsertin var sum heild góð, hóast bólkurin onkuntíð hevur spælt betur, og serliga sangarin Pætur Zachariassen tyktist eitt sindur hásur í støðum. Tann vanliga orkan var tó har, og hetta er so týdningarmikil partur av teirra úttrykki. Fólk var rættiliga væl við, og ein ung donsk genta, ið var komin inn úr regninum stóð við stórum eygum og spurdi, hvør hatta var, sum spældi, áðrenn hon og vinkonan runnu fram ímóti pallinum.

 

Nýggj spennandi løg

Fleiri nýggj løg vóru á skránni, og boða tey frá, at bólkurin hevur meira uppá seg, enn peppaða Franz Ferdinand rokkin, ið vit kenna teir fyri. Ljóðið kundi verið betur, og tað bleiv tað eisini undir konsertini, tó tyktist ljóðmaðurin dekan ov leitandi í teimum ymisku løgunum, og tað er upp á tíðina, at Boys In A Band fáa sær egnan ljóðmann. Pavillion pallurin er sami pallur, sum varð nýttur til Pavillion Junior, áðrenn festivalskráin alment lat upp, og sostatt sami pallur, sum Høgni Lisberg spældi á mánadagin. Í míni frásøgn av teirri konsertini, fanst eg at, at ljóðið var somikið spakuligt, og hetta var eisini galdandi meðan Boys In A Band spældu, og eg ivist ikki í, at uppaftur betur lív hevði verið í, um decibellini vóru fleiri.

Høgni setti lív í vátu festivalgestirnar

Rættiliga nógv fólk var komið saman at hoyra Høgna Lisberg, tá hann fór á pall á Roskilde Festivalinum í gjárkvøldið, og tey sluppu at uppliva Høgna og bólkin  veruliga fáa lív í fjøldina.

Allastaðni eru stór runudýki, Roskilde Festivalurin er hart raktur av ringa veðrinum í Danmark.

Roskilde Festivalurin er eitt risastórt runudýki, allastaðni eru stórir hylar og tey, ið ikki eru í stivlum ella regnklæðum eru at kroppi. Sambært DMI verður veðrið tað sama heilt fram til leygardagin, og longu sunnudagin verður aftur regn. Tí verður hetta mest sannlíkt tann vátasti Roskilde Festivalurin nakrantíð. Hóast hetta eru ivaleyst omanfyri 50.000 fólk longu komin út á kampingøkið, har tey royna at stuttleika sær so væl, sum nú einaferð ber til í hesum veðrinum. Stóra tónleikaøkið letur upp hósdagin, og tá bjóðar festivalurin eina ta bestu tónleikaskránna nakrantíð.

Teir fyrstu dagarnir eru mest av øllum eitt ball, har einans tann eini pallurin er opin. Pavillion Junior er ein pallur, har sonevnd upcoming nøvn royna seg. Í gjár vóru seks tílík nøvn á skránni, og heiðurin at lata pallin aftur átti Høgni Lisberg.

Inni í teltinum var turt

Kroka til Høgna
Pavillion Junior er eitt av teimum fáu plássunum á festivaløkinum, sum í løtuni er undir taki. Har kanst tú turrskøddur standa og lýða á nøkur av teimum mest spennandi nýggju nøvnunum á tónleikapallinum í løtuni. Um tað var tankin, um at standa turrur eina løtu, ella tónleikurin hjá Høgna, sum dróg tey nøkur túsund fólkini, ið vóru komin saman í Pavillion Junior, tað kunnu vit bert gita um, men Høgni fekk væl fatur í teimum, og í onkrum løgum sungu heilt nógv við.

Svingaði væl
Tónleikurin hjá Høgna hevur verið spældur rættiliga fitt í donskum útvarpi, og serliga lagið Just Dig hevur verið nógv at hoyrt, men, at tað var so væl dámt, kom eitt sindur óvart á meg. Fólk veruliga svingaði og sang við, tá Høgni og bólkurin spældu hetta festliga kontrikenda lagið. Hetta var kanska tann løtann, har Høgni hevði allar best fatur í áskoðarunum. Hetta hóast tað bert var næsta lagið á skránni. Tá frásøgumaðurin beyð Høgna vælkomnan á pallin, var teltið rættiliga fult av fólki, hóast tey ikki noyddust at trokast

Frásøgumaðurin spurdi um nakrir føroyingar vóru til staðar, og hóast nakrar hendur fóru upp í loft, so var stuttligt at síggja, at Høgni hevði savnað nógvar ferðir fleiri danir og útlendingar til konsertina enn føroyingar.

Ov spakuligt
Teir løgdu fyri við einum nýggjum lagið, ið væntandi verður á komandi fløguni hjá Høgna. Side Of The Road er arbeiðsheitið á tí. Hetta er eitt rættiliga blueskent lag, rættiliga standard. Tað var væl spælt, og Høgni sang tað somuleiðis væl, men á onkran hátt var tað eisini rættiliga keðiligt. Fyrsta inntrykkið er, at hetta mundi vera eitt tað keðiligasta lagið, ið Høgni hevur skrivað higartil. Fólk vóru tó rættiliga væl við. Konsertin var tó eitt sindur órógva, av fullum fólki, ið tosaði so hart. Tíanverri hevur Roskilde Festivalurin sett eitt rættiliga lágt hægsta mark fyri, hvussu hart tónleikurin kundi vera skrúvaður frá, og tí var tað rættiliga forstýrandi, at fólk aftarlaga tosaði so hart í løgunum. Ljóðmaðurin hjá Høgna, Baldur gjørdi annars eitt gott arbeiði og fekk bólkin at ljóða sera væl.

Eg mátti leita mær longur fram, og har varð konsertin ikki í sama mun ávirkað av lágu volumini. Men í friðarligaru løgunum, kanska serliga í lagnum Morning Dew var larmurin beinleiðis oyðileggjandi fyri upplivingina.

Høgni Lisberg var væl upplagdur og fekk veruligt lív í vátu festival gestirnar.

Hava funnið hvør annan
Millum hæddarpunktini vóru Prince kenda lagið Been Out Of Town, og Leila, í løtum var Leila í heimsflokki, og fólki var ótrúliga væl við. Eisini lagið Desert, har allur bólkurin stendur fremst á pallinum og spælir og syngir við riggaði væl. Høgni hevur  nú havt somu manning, ið nøkur ár, og tað tykist, sum teir veruliga hava funnið hvør annan. Hetta gevur teimum eisini yvirskot, ið hoyrist aftur í tónleikinum. Tað er stuttligt at síggja stóru spæligleðina hjá Alani Tausen og Jens L. Thomsen, hetta smittar, og øll gerast í góðum lag av tí.

Lógvabrestirnir
Sum heild spældi bólkurn væl, og Høgni sang somuleiðis væl, onkra løtuna var hann tó dekan ov nasalur. Flest øll løgini riggaðu, tó var Morning Dew, sum áðurnevnt oyðilagdur av larmi, men eisini Learn To Ride On Waves havi eg hoyrt munandi betur. Men fólk var væl við, og lagið er so fantastiska gott, at tað ongantíð verður heilt galið. Hetta var síðsta lag á skránni hjá Høgna, og lógvabrestirnir  og rópini vóru øgilig. Høgni og bólkurin noyddust út aftur at spæla eykaløg. Her fall valið á Bob Dylan klassikaran All Along The Watchtower, ið Høgni eisini spælir á fløguni Morning Dew. Tað er djarvt at spæla Dylan á hesum festivalinum, har amerikanska legendan ferð eftir ferð hevur vitjað. Men hetta komu teir álíkavæl væl frá, og kundu enda konsertina við lagnum Rise & Shine, ið á onkran hátta riggaði væl sum endi.

 

Høgni spældi:

Side Of The Road
Just Dig
Been Out Of Town
Stargazers
Morning Dew
Desert
Leila
Learn To Ride On Waves

Eykaløg:

All Along The Watchtower
Rise & Shine