Tað er gott at elska

Eg minnist á Zarepta tað eina árið, at ein sera vísur eldri leiðari greiddi mær frá, um Bíbliuna:

“Niels Uni, tú mást minnast til, at Bíblian er sett saman, av Guðs orði og góðum ráðum fyri at fáa eitt samfelag at fungera og standa sterkt, bæði í gerandisdegnum, men serliga um grannalandið leypir á.

Bíblian er skriva í óróligum tíðum, har kriggj valdaði. Tí var neyðugt við einum  frískum og sterkum fólki og hermegi.

Summi ting eru bara góð ráð, t.d. var svínakjøt rættiliga stór orsøk til mateitran og annað í heitu londunum í Miðeystri, um tað mundið, at Bíblian bleiv skrivað. Soleiðis er við so nógvum í Bíbliuni, og tí er tað ikki viðkomandi í Føroyum á okkara døgum, hóast tað var lívsneyðugt í teimum døgum”

Eg hevði verið har árið fyri, og sum ungur tannáringur, hevði eg fingið viðmælt at lesa í Bíbliuni hvønn dag. Eg so gjørdi.

Tá eg kom aftur á Zarepta árið eftir, hevði eg nógvar spurningar.

Serliga var tað hetta um óreinsku, ið fylti nógv.

Hví ótu vit svínakjøt, tá tað var óreint?

Hví blandaðu vit matvørur, ið Bíblian ikki loyvir?

Hvussu skulu eg fyrihalda meg til mínar vátu dreymar, tí útflot av øllum slag var óreint?

Var eg blivin óreinur, tí vit ikki koyrdu kvinnurnar við menstruatión út um bøgarðarnar?

Og ikki minst, hvussu kundu vit sum kristin taka ímóti blóði í sambandi við skurðviðgerðir, tá Bíblian heilt greitt var ímóti hesum?

Eg hevði lagt mítt lív um hetta árið, eg var givin at eta blóðpylsu, sum eg annars elskaði, eg skarð nýtsluna av svínakjøti niður, so langt sum eg kundi, uttan at mamma skuldi blíva skuffað, og eg skuldi í øllum førum ikki í song við nakrari damu, fyrr enn eg var giftur.

Eg bar somuleiðis eina djúpa skomm um teir vátu dreymarnar.

Bíblian var greið, hevði eg útflot, skuldi eg brenna mína song. Hetta kundi eg tó ikki gera, tí sengur kosta nógvan pening. Tí royndi eg heldur at skifta lakið títt.

Men samstundis sá eg, at fleiri av mínum meira markant kristnu vinum livdu heilt uttanfyri tað, ið Bíblian segði. Teir vóru seksuelt aktivari enn tey flestu, og ótu bæði svín og blóð, uttan at hugsa nærri um tað.

Eg hevði tí nógvar sera konkretar spurningar við, tá eg vitjaði aftur á Zarepta.

Eg hevði jú lisið Bíbliuna, sum viðmælt var.

Eg tosaði við fleiri av teimum vaksnu har um míni ivamál.

Onkur nevndi, at hetta við óreinsku bleiv avtikið í nýggja testamenti. Men eg hevði faktiskt lisið bókina, og helt, at tað var ein óluksáliga liberal tulking av teimum versunum í nýggja testamenti, ið viðgera hetta.

Ja, satt at siga, helt eg, at tað var nakað humbukk at siga, ella í besta føri ein undanførsla fyri at fylgja Guðs orði.

Hetta var tá eg so hitti hendan vísa eldra leiðaran, ið bað meg lesa Bíbliuna á ein nýggjan hátt. At hetta ikki var Guðs orð rist í stein, men eitt dokument, ið blandaði gleðiboðskapin við góðum leiðreglum at skipa samfelagið eftir, og fyri at tryggja heilsuna og styrkina í fólkinum í landinum.

Eg hugsi nú øll øsa seg um handan ælabogavegin, at hesi somu bæði eta bacon, blanda matvørur, sova í somu song, sum kona teirra, tá hon hevur menustratión, taka ímóti blóð, tá ólukkan er úti, og eru sum flest okkara upptikin av at samla okkum ríkidømi, hóast Bíblian er greið í síni áskoðan um tað.

Tað eru eisini tey fægstu, ið bíða eftir prestsins hond, áðrenn moydómurin fer, ella fyri sovítt halda seg til ein partnara alt lívið.

Ja, stutt sagt, so eru flestu okkara sera lítið Bíbliutrúgv.

Tí undrar tað meg, um hví samkyndleiki er ein so stór bastión fyri summi. Hví er tað júst henda leiðregla, ið enn fyllir so nógv?

Tað man vera ein sera lítil bólkur, ið enn ikki trýr uppá, at samkyndleiki er til.

Fyri meg er tað eingin ivi um, at versini um samkyndleika, sortera undir leiðreglum fyri at halda tjóðina sterka.

Í teimum døgum, var livialdurin lágur og barnadeyðin stórur, tí var tað viktikt, at fáa fólk at formera seg, so tjóðin stóð sterkt.

Men at halda á við at kroysta hetta niðuryvir okkara samkyndu medborgarar, í eini tíð har fólkatalið í heiminum er methøgt, og læknavísund enntá hevur gjørt tað møguligt hjá samkyndum at fáa børn, er ikki bara ótíðarhóskandi, tað er beinleiðis óetiskt.

Ælabogavegurin umboðar eins og Faroe Pride, at vit eru komin víðari, vit eta bacon, blóðpylsu, elskast og gleðast, koma vit illa fyri, so fáa vit blóð, ið okkara medborgarar hava latið okkum. Vit stuðla hvør øðrum, og hjálpa teimum upp, sum detta, og mest av øllum so minna vit hvør annan á kærleiksboðskapin og medmenniskjaligheitina.

Góða pride, góða ólavsøku og gott summar.

 

Skeivur er gott fyri blóðrenslið og sálarheilsuna

Skeivur bergtók, flutti mørk, rørdi, skakaði og gav okkum mest av øllum hálvan annan tíma av nýskrivaðari, slóðbrótandi og nýskapandi leiklist á føroyskum gerandismáli, um veruligt ungdómslív í Føroyum.
Mítt gegni leggja vit beint á blik: Sonur mín Marius spælir høvuðsleiklutin, sum Mark, ein ungur maður við nógvum at stríðast við, og enn meira fortrongdum.
Hetta gjørdi hann eins og øll hini meira ella minni óroyndu ungu sera væl.
Ikki minst væl stuðlaði av Hjálmari Dam, ið kanska spældi sín lívs leiklut, sum Sámal, ein eldri maður við fullari pengamappu, giftiringi og eini bukandi greði. Og ungu nyútbúnu sjónleikarkvinnuni Óluvu Heidiardóttir Tvørfoss, ið støðugt lyfti komisku byrðuna í hesi svørtu komediu.
Leikurin er eitt must fyri øll, ið eru góð við leiklist, tey sum bara vilja uppliva góða list ella tey sum halda, at ungdómslív er áhugavert.
Leikurin varð lýstur, sum ein interaktiv uppliving, og tað er hann, eg bæði dansaði, drakk øl og alt møguligt annað.
Men tey, sum bara hava hug til at hyggja uttan at luttaka, kunnu trekkja seg út til síðurnar og bara hyggja. Tað er einki problem. Men um man hevur hug til at dansa við á dansigólvinum í Luux, so kann tað viðmælast.
Eg elski sjónleik, hetta er ein listagrein, ið hevur eginleikan at veruliga kunna flyta mørk, skapa kjak, og bróta tabu.
Tjóðpallurin og eisini Gríma áðrenn hann, hevði ofta tann leiklutin fyrr.
Eitur nakað land Weekend, setti sálarsjúku á breddan langt áðrenn tað var nakað, ið man tosaði um, og tað enn æt, at man var endaður hjá Árna.
Vit minnast øll Ginusøgur, og hvussu tann leikurin flutti mørk her í Føroyum.
Tey mest konservativu stunaðu og gramdu seg.
Onkur politikari vildi hava Tjóðpallin av fíggjarlógini, og tað knirkaði í konservativum knøum.
Vit hava serliga á fríyrkisøkinum upplivað stóra og avbjóðandi list seinastu árini, men við Skeivur meldar Tjóðpallurin seg aftur á banan.
Farið, latið tykkum íblásast, prikast, øsast og rørast, tað er gott fyri blóðrenslið og sálarheilsuna.

 

 

Hvussu blívur ein tradisjón ein tradisjón

Annað ár á rað byrjaði eg Lusiudagin 13. desember í Norðurlandahúsinum har Lusiuhald var árla á morgni, aftur í ár saman við mammu og Gunn.

Í ár vóru tað føgru røddirnar í Silvitni, ið gingu Lusiugongu úr tilbygninginum og eftir brúnni oman í forhøllina, eins og Kata gjørdi í fjør, og sungu síðan eina lítla konsert.

Meðan eitt útselt Norðurlandahús leið á við kaffi í koppunum og “Lussekat” (eitt svensk bakilsi, ið sviar eta í sambandi við Lusiuhald) afturvið, sjálvandi nýbakaðir frá Titu.

Eg sat har, sum øll hini í andakt og leið á, og fekk konsentreraða jólakenslu sproytaða inn gjøgnum allar mínar sansir. 

Silvitni komu víða um við jólasálmum á latínskum, svenskum, norskum, enskum og sjálvandi eisini føroyskum, og sungu undurfult. Alt sera væl útsett og skipað.

Forhøllin í Norðurlandahúsinum var hugnalig myrk, lukturin av nýbakaðum og kaffi gjørdu eisini sítt til at hetta kendist so trygt, jólaligt og gott. Huglagið var av aldargamlari tradisjón. Hendan kenslan, at hetta gera vit altíð Lusiudagin, hekk tjúkk í luftini. 

Eg noyddist at minna meg á, at hetta bert var aðruferð, at hetta tiltakið var í Norðurlandahúisnum. Tankin kom til mín, um hvussu ofta okkurt nýtist a vera, fyri at gerast ein tradisjón?

Í fjør var tiltakið fríggjamorgun kl. 8, og í ár var tað flutt til kl. 9.00 eftirsum tað var vikuskiftið, og fyri meg gekk leiðin úr Norðulandahúsinum niðan í FK at keypa inn, ístaðin fyri til arbeiðis sum í fjør. 

Men bæði í ár og í fjør bar eg við mær hesa serstøku jólakensluna út í dagin. 

Gleðiligan Lusiudag øll somul. 

 

Deilitt og rætt, tá høvuðspersónurin er við

MC Restorff hevur verið partur av soundtrackinum til mítt lív. Kvøðuljómar og útvarpið annars var altíð har, og MC varð nógv spældur. 

Tað er ikki uttan orsøk. Sum lagskrivari hevur hann lagt ein standard, ið var í toppinum innan fyri føroyskan tónleik, og tað var satt siga eisini væl omanfyri nógv tað mesta innan kristiligan tónleik, serliga í 80’unum, tá kasettubondini og dansbandscountry gjørdi sína innrás innan kristnan tónleik, kanska enn meira enn í verðsligum tónleiki.

Tí var tað við spenningi, at eg fór niðan í Lívdina til tiltakið Meistarans Hond, leygarkvøldið, har eitt stórt og breitt úrval av sangarum  og tónleikarum, skuldu tulka brot úr rúgvismikla lagaskattinum, ið var komin frá meistarans hond. 

Meðan eg sat har og lurtaði, og skeitti yvir á MC, ið sat og nýtti løtuna í einum kongastóli til høvið. Kundi eg ikki lata vera við at hugsa um teir báðar stóru tónleikasmiðirnir, ið vit hava mist seinastu tíðina. Jóan Jakku Guttesen og Hanus G. Johansen, eisini teir hava lagt nógvar steinar afturat føroyska tónleikavarðanum.

Tað kendist deilitt og rætt, at høvuðspersónurin faktiskt var har, og kundi sóla sær í sínum lívsverki, og MC sólaði sær veruliga.

Fyrireikararnir høvdu eisini veruliga rulla tað stóra showið út, við frálíkum húsorkestri við strúkarum, sum eyka drússi. Einum risa stórum  blandaðum kóri úr Ebenezer, og einum sera fjølbroyttum blandi av sangarum, ið teir flestu eru kendir úr kristnum høpi, men eisini við fólki, ið mest eru kend úr verðsligum høpi.

Alt kendst sera væl fyriskipað, niður í næstan hvørja detalju, og næstan øll á pallinum vóru framúr góð. 

Um eg skal taka nakað serligt fram, so var byrjanin heilt einastandandi góð. Gø legði fyri við nøkrum løgum, fyrst einsamallir og síðan saman við Guðruni og Annu Háberg,

Hetta var aðruferð, at eg hoyrdi Gø hetta vikuskiftið, og halt kipp teir eru góðir. 

Tað var eisini fantastiskt, tá MC endaði framførsluna, og tá bæði kórið og allir solistarnir komu á pallin at syngja Føroyingar og Møtast og skiljast.

Tað gjørdi bara løtuna enn meira MC’utta, at MC, eftir síðsta lag fór offroad og hálaði ein sangara úr kórinum á pall við sær, fyri at geva okkum eina spontana framførslu, av einum gomlum kristiligum sangi.

Men har vóru sum sagt nógvar góðar framførslur, ikki minst tann hjá Bárði á Lakjuni, har hann sang saman við strúkarunum til eina so øgiliga vakra útseting av Meistarans hond.

Tað slepst neyvan heldur uttanum Terja Rasmussen, ið var tann, ið absolutt rokkaði harðast. Hann er pallavandur sum fáur, so hóast fjøldin ivaleyst ikki var tann typiska fyri havnamannin í Nólsoy, so sást tað ikki á honum.

Country parturin var eisini væl umboðaður av Kristinu Bærentsen, Magna Christiansen og Svein í Prestgarði, ið veruliga slapp at utfolda seg.

Samanumtikið eitt flott kvøld, har eisini ljósparturin má takast fram. Villiam Soo Joensen er ein annar meistari, og ljós og video var meistarligt.

Man kennur seg vælkomnan í Lívdina, minst fimm fólk, spurdu meg, um tey skuldu hjálpa mær við at finna ein sess, áðrenn eg fekk sett meg niður. 

Takk fyri sangirnar Hanus

Tá ein rødd tagnar nemur tað altíð tey, ið eru uttanum røddina, familju, vinir, kenningar og onnur.

Men tá ein stór rødd tagnar nemur tað okkum øll.

Tá nú kanska størsta manliga sangrøddin, ið vit hava havt, er tagna, so kennist tað faktiskt sum endin á onkrum stórum.

Míni fyrstu minni um røddina hjá Hanusi vóru frá Ommu Ludvík (1983) og Hundinum brúna (1984). Tað var serliga Omma Ludvík, ið gjørdist ein landaplága av teimum allar størstu, og veruliga brendi hesa serligu røddina inn á føroysku tilvitskuna. 

Longu tá sóust serligu gandakendur evnini at fortelja søgur og bergtaka við sínum sangi, ið føroyingar hava elska Hanus fyri seinastu 40 árini.

Eg sjálvur eri seinni farin at elska sangin Gríma av Nósa plátuni, ið er ein gloymd perla frá hesum tónlistarliga gandakalli. 

Mítt næsta sterka minni um hesa røddina, er frammanfyri sjónvarpsskíggjan, har eg og mamma mín sótu og hugdu at konsert við Hanus úr Klingruni í Norðurlandahúsinum einaferð seint í 80’unum, har Hanus sang Poul F. 

Hansara gandur strálaði úr sjónvarpinum og bergtók okkum.

Man vónar altíð, at ein tónleikari dugir, at koma útum pallkantin, men her kom hann allan vegin útum sjónvarpsskíggjan. 

Eg gjørdist stórur fjeppari í somu løtu og eri tað enn.

Eg hugdi dúgliga eftir VHS upptøkuni av hesi konsertini. Eg byrjaði eisini so smátt at ganga á konsert um hetta mundið, og tá Hanus javnan spældi konsertir í Bládýpinum í Havn, so var eg fastur gestur og onkuntíð kom eisini mamma við. 

Við plátuni “Gaman og álvara” legði Hanus veruliga sjógv millum seg og hinar føroysku trubadurarnar. Hetta var eitt sovorðið vælaverk, at nærum hvør einasti sangur gjørdist fólkaogn. 

Í samrøðu, ið eg gjørdi við Hanus í 1993, í sambandi við mína høvuðsuppgávu í føroyskum á Handilsskúlanum, greiddi Hanus frá, at hann als ikki tók undir við at spæla inn tónleik, tí tónleikur skal upplivast í framførslu. Hetta segði hann, hóast hann sat við eini LP, ið mundi hava ein tann dýrasta framleiðslukostna, ið nøkur føroysk pláta hevði havt tá. 

Ritgerðin kann lesast í Varðanum nummar 61. frá 1994, frá blaðsíðu 258. 

Hóast Hanus ferð eftir ferð sjálvur hevur víst, hvussu stórt mentarligt virði ein útgáva kann hava, ikki minst Gaman og álvara, So skal man bert hava verið til eina framførslu við hesum meistarliga søgusigara og trubaduri, fyri at skilja, at hann hevur eitt sindur av grein í sínum máli. 

Tí Hanus live var nakað heilt einastandandi. Eg minnist hópin av konsertum gjøgnum árini, an, oftast einsamallur, men eisini við bólki. 

Mátin sum Hanus megnaði at trøllabinda eina fjøld, óansæð um talan var um føroyingar ella útlendingar, var ótrúlig. Hóast hann sang á føroyskum, so tók han sær tíð at greiða útlendingum frá, á teirra máli, um hvat sangurin snúði seg um. Hetta gjørdi, at tey bergtikin tey tyktust at skilja, alt, ið hann sang, meðan tey vórðu drigin av hesi ómetaliga stóru røddini. 

Sum fjeppari havi eg hoyrt Hanus í nógvum høpum, og ofta vóru onkrir nýggir sangir. Tí var tað fantastiskt, at Hanus eftir nógv ár av útgávuturki, um aldarskiftið aftur byrjaði at geva tónleik út. Fyrst Bouquet, ið hann gav út saman við Aldubáruni, tá Hann gjørdist hálvthundra, síðan aftur saman við Aldubáruni, norsku plátuna “frå leddigen” í sambandi við 100 ára dagin hjá norska yrkjaranum Jakob Sande.

Í 2010, tá Hanus fylti 60 ár, komu ikki færri enn tvær útgávur, fyrst EP’in “Eitt blað eg á kann skriva”, har hann saman við Jens L. Thomsen tulkar yrkingar hjá Hans Jacob Glerfoss, og síðan Hørpuspælarin, har hann aftur kavar niður í yrkingaskattin hjá Poul F. Joensen. Tvey ár seinni kom “Á fold eru túsund guðar”, ið aftur dokumenteraði løg hjá Hanusi, ið vóru gjørd til yrkingar hjá Poul F. Joensen. 

Tíanverri er “Bouquet” einasta pláta hjá Hanusi, ið er tøk á online stroymingartænastum. Hetta er stórt spell, nú vit ikki longur sleppa at uppliva konsertir við Hanusi. Tí hóast Hanus hevði rætt í síni niðurstøðu um, at tónleikur er betri, tá hann verður upplivdur live, so er Hanus á plátu, munandi betri enn tey allar flestu eru live. 

At bert Gaman og Álvara er tøk á vinyl, ger heldur ikki støðuna betri, tí fløgan er eitt farandi format.

Nýggjaru Poul F. Joensen pláturnar komu í lag, tá Hanus ein dag datt inn á gólvið í Studio Bloch, og nevndi nógvu óútgivnu løgini, ið hann hevði, fyri Jonas Bloch. Tað tók ikki meira enn 14 dagar, so høvdu Jónas  og Mikael Blak sett saman ein bólk, og skipað fyri trimum útseldum konsertum við Hanusi í Sjónleikarhúsinum í Havn, og eitt hálvt ár seinni var Hørpuspælarin útgivin. 

Eg ummældi Hørpuspælaran í 2010, ummælið kann lesast her.

 

Hanus segði í samrøðu við Una Leitistein Hansen í 2010, áðrenn upptøkurnar til Hørpuspælaran vóru gjørdar, at hann hevði í øllum førum 250 løg við teksti liggjandi, harav 70 við yrkingum hjá Poul F.  Á teimum trimum plátunum frá 2010-12, komu 27 av hesum løgum út. 

Síðan samrøðuna, livdi Hanus 15 ár, og tað er nokk eingin ivi um, at nógv onnur løg eru lagst afturat hesa tíðina. 

Eg havi hug at geva Una Leitistein Hansen rætt í, at Hanus átti at verið á fíggjarlógini, soleiðis at hann kundi havt brúkt tíðina uppá at dokumentera alt hetta gullið, ið hann hevði liggjandi, nú hann fór um sýn. Óansæð um hann var fyri upptøkum ella ikki. 

Takk fyri gandin, takk fyri allar ferðirnar eg slapp at uppliva teg á konsert, takk fyri teg Hanus. 

Her eru nøkur av ummælunum, ið eg havi gjørt av Hanusi: 

https://nudlar.net/2013/07/10/hanus-nemur-hjartastreingir/

https://nudlar.net/2010/08/06/hanus-i-festivalhyri/

https://nudlar.net/2011/08/05/eitt-sindur-av-endurnygging-men-ikki-nokk/

https://nudlar.net/2007/08/20/og-lotan-hin-signada-rika/

Lippukassin: Fýra gamlir rokkguðar

blacksabbathGamaní, Ozzy hevði astma innhalator við á pallin, og drakk te úr einum koppi, í staðin fyri eina whiskey fløsku og hasjsigarett. Rukkuttu fingrarnir hjá Geezer og Tony sóu margháttligir út á stóra skíggjanum við pallin, meðan teir vundu tungan tónleik úr sínum gittarum. Ótrúligt at sovorðin djevlaljóð kunnu koma úr so gomlum monnum.

Nú Ozzy Osbourne fór foldum frá, stakk eg hondina niður í Lippukassan eftir hesum ummælinum av tí upprunaliga tungmálmsbólkinum, einaferð hann vitjaði í Danmark við Ozzy Osbourne á odda. Hetta ummældi eg fyrst í juli 2005 ella við øðrum orðum, 20 ár áðrenn Back to the Beginning konsertina í Birmingham..

Ozzy hevur fylgt mær síðan Leivur Johannesen spældi Black Sabbath fyri mær einaferð í 80’unum. Eg lánti nakrar plátur heim við, og kopieraði teir bestu sangirnir á kassettubond. Men við tíðini ognaði eg mær fyrst fløgur og síðan LP’ir við Black Sabbath og Ozzy Osbourne.

Úr lippukassanum
Eg lati lokið upp á lippukassanum og stingi hondina niður og taki fram brot úr onkrari grein úr savninum.

Photo credit: Toke_j / Foter.com / CC BY-NC-SA

Lívið sum spælimaður

Á heysti 1993 vóru vit tríggir ungir ósikrir føroyingar, sum hittust úti á “Ungdoms Garantien” onkra staðni úti tætt við Nordhavn Station í Keypmannahavn. 

Allir tríggir vóru fluttir undan kreppuni í Føroyum, og allir høvdu vit verið aktivir í tónleikalívinum her heima.

Eg sjálvur rapprokkari í MC-Hár, Eyðfinn Drewsen í einum av fyrstu elektronisku tónleikaverkætlanunum DMG House Pumpers og poppdrongurin, tann peni og væl friseraði Róin S. Nielsen, helvtin av boyband duo’ini og favorittarnir hjá føroyskum kvinnum Róin og Magna.

Ungdoms Garantien var har fyri, at vit ungu arbeiðsloysu skuldu koma skjótt í arbeiði. Eg endaði sum telemarketing seljari í Jensenius Rengøringsmidler úti í Albertslund, Eyðfinn endaði sum teknikari í einum skúlaprojekti úti á Amager, har næmingar sluppu í studio at arbeiða við radio.

Hvar Róin endaði, veit eg ikki, men í dokumentarinum “Spælimaður við heimsins enda” greiddi hann frá, at tað var um hetta mundi, at hann fyrstu ferð fann seg sjálvan eftir at hava roykt ein joint.

Eg fór at hugsa um Eyðfinn í kvøld, tá eg hugdi at filminum um Róin Siggertson í einum fullsettum Oy. Hevði deyðin ikki tikið Eyðfinn frá okkum alt ov tíðliga, vænti eg næstan, at vit báðir vóru farnir til hendan filmin saman í kvøld.

Eg havi líka síðan hasa løtuna í Nordhavnini í Keypmannahavn fyri 32 árum síðan, altíð følt eitt serligt samband við Eyðfinn og Róin. 

Eg og Eyðfinn høvdu nógv samband, serliga í Nærvarpinum og í Føroya Húsinum. Men Róini fylgdu vit við. Vit sóu hann av og á, og hóast eg og Róin ikki fingu sama vinalag sum Eyðfinn og eg, so var okkurt slag av sambandi, ið er trupult at forklára.

Í kvøld slapp eg so at uppliva filmin, um spælimannin Róin. 

Vit eru langt frá tí poleraða Maxim Club pianistinum, ið eg møtti á “Ungdoms Garantien”.

Róin hevur livið eitt hart lív og tað dylir hann ikki fyri í filminum, og ja, harða lívið verður livað í filminum. Róin hevur stríðst og tað hevur ikki verið lætt, hvørki hjá honum, ella teimum, ið eru rundanum hann. 

Eitt stórt talent, ið hevur valt tónleikin sum sína lívsleið, og sum stríðist við tilveruna, uttan at fáa tað gjøgnumbrot, ið talentið kundi borið. 

Vit sum eru nóg gomul, minnast, tá hann var stór favorittur at gerast vinnari av “Rock Idol á TV3”, fyri síðan at verða valdur frá. 

Í filminum tosar hann eisini um hetta, og um tann niðurtúrin, ið kom aftaná. 

Tað sum rørdi meg mest í filminum, vóru fólkini rundanum Róin, mamman, ið uttan at døma og uttan hóvasták útstrálaði treytaleysan kærleika, pápin, ið við sínum praktiska kærleika, var har og fiksaði hitan í kampingvogninum. Gamli vinurin Magni, ið ikki legði so nógv í, um Róin var rúsaður, tá hann kom á vitjan, ella tá Róin møtti ov seint til konsertina, teir skuldu hava saman. Hann sms’aði bara, “eg byrji bara sjálvur, so kemur tú, tá tú kemur”. Hann letur Róin vera Róin, og eftir konsertina, so tosar hann um serliga sambandi, ið teir hava havt á pallinum, heldur enn um korterið, ið hann mátti spæla einsamallur.
Ella Sissal – vinkonan, ið spyr, um hann ikki hevur tørv á onkrum, tá hann situr uttan streym í sínum kolonihavahúsi í Keypmannahavn.  Og sjálvandi unnustan, ið gjørdist mamma at dóttrini og síðan eks unnusta og ikki minst dótturin, ið smílur og dansar fyri pápanum.

Har var so nógvur treytaleysur kærleiki, at mítt hjarta blotnaði. 

Róin er sanniliga ein heppin maður, at hava tílík fólk um seg.

Pæltur H. Evensson hevur í filmi sínum fylgt Róini í trý ár, filmað upptúrar og niðurtúrar, enntá stóru lívsbroytingina, tá Róin í einum aldri um tey hálvthundra gjørdist pápi.

Hetta er ein rørandi og vakur filmur. Hóast filmur ikki er tann miðilin, ið Pætur er mest vanur at arbeiða við, so hevur hann skapt eitt vakurt verk, ið rørir meg og kennist bæði erligt og viðkomandi.

Pætur hevur eisini duga at valt góðar samstarvsfelagar. Einastandi dugnaligi klipparin Gorm Just, man eiga sín part av hesum verki, eins og gott fólk sum Rúni Friis Kjær, ið hevur litviðgjørt og Ólavur Jákupsson, ið hevur komponerað tónleik og gjørt ljóðmyndina.

Takk fyri Róin, at tú lovaði okkum inn um, takk fyri Pætur, at tú gloppaði hesar dyrnar inn til hesa tilveruna, og takk tit, sum vóru rundanum. 

Lagið “Veruleikin” er ein afturvendandi partur av filminum, hesin sangur, ið Róin spældi inn til fløguna “Rópið á skuggarnar”, stutt fyri, at hann, Eyðfinn og eg hittust úti á “Ungdoms Garantien” í Norðhavnini í Keypmannahavn.

Tá vit fyri nøkrum árum síðan løgdu “Føroysku Rokksøguna” fram í Føroya Húsinum, spældu Róin og Dánjal Gomez hetta lagið. Eg minnist, at eg hugsaði, hvussu nógv betri tað var, nú tað bleiv sungið við eini aðrari bagasju. 

Lippukassin: Føstulávintsdansur í hjartanum á útisetalívinum

Skúlastovan á fyrstu hædd var karmur um whiskeybarr, har upprunaligi kórleiðarin og stigtakarin til MPIRI Bogi Mouritsen var barrvørur. Ikki færri enn átta sløg av góðum whiskey kundu kræsnir gómar velja ímillum. Barrin var á tremur við fólki í góðum lag. Ein, ið eg plagdi at ganga í barnagarð við sat har, hann var væl fyri av nakað nógvum dupultum 10 ára gomlum La Phroaig og rópti á meg, “Hey! Tú hann sjálvur……Jens Suni, ert tú ikki hann sjálvur í..øøø..MC..øøø..okkurt?” – Jú eingin ivi var um, at lagið í Føstulávintsdansinum var framúrskarandið.

Les frásøgn frá Føstulávintsdansi í Føroya Húsinum í 2006

Úr lippukassanum
Eg lati lokið upp á lippukassanum og stingi hondina niður og taki fram brot úr onkrari grein úr savninum

Føstulávintsdansur í hjartanum á føroyska útisetalívinum

Nei, løgmaður tøknilig fremmandager er eingin loysn!

Størsta tilfeingið í Føroyum er ikki fiskurin men fólkið, og tí má fólkið eisini fylgja við tíðini. Størsta avbjóðing í fólkaskúlanum er, at tey umsita hetta tilfeingið í sjálvum menningarárunum. Teirra starv er saman við námsfrøðingum heimsins týdningarmesta starv.

Tí liggur okkara framtíð sum land í teirra hondum, gera tey okkurt galið, kunnu tey bæði gera stóran skaða á tey individ, ið tit eru um, men eisini gera óbótaligan skaða á framtíð Føroya.

Eg havi sjálvur havt bæði góðar og vánaligar lærarar, eg eri frá eini tíð, har bæði drukk, happing og harðskapur var heilt vanligt innanfyri skúlagátt. Eg veit, at mín skúlatíð hevur spælt ein ekstremt stóran leiklut í at skapa meg, bæði í tí góða og tí ringa. Eg havi uttan iva eisini brúkt bæði í mínum lívi. Men tað er serliga tann góða barlastin, ið summir sera dugnaligir lærarar góvu mær, og tann íblástur eg fekk, ið eg minnist aftur á við gleði, og sum hevur verið við til at lagt mína lívsleið.

Tí er tað sjálvandi týdningarmikið, at karmarnir í fólkaskúlanum eru so góðir, sum til ber. Men tá løgmaður tekur so rívan til, at hann vil forbjóða fartelefonina í fólkaskúlanum, so tykist tað sera konservativt í ein mun, sum tykist at vera eitt risa stig móti talgelding.

Ein av størstu fortalarum fyri talgelding av okkara børnum og ungu, Gitte Klein, hevur ferðast land og ríki við sínum fyrilestrum um vandarnar við skíggjum. Hon hevur enntá skrivað eina bók um evnið. Hon var tí eisini í Degi og viku og hálovaði ekstrema hugskotinum hjá løgmanni.

Eg havi ikki lisið bókina hjá Gitte Klein. Men eg var til fyrilesturin, og kundi staðfesta, at hon hevði millum lítla og onga gransking at undirbyggja síni uppáhald og niðurstøður. Ein Facebookkanning millum vinir og bekent, ið sjálvboðin skulu fara inn á hana, er neyvan eitt  vísundaligt grundarlag at byggja á. Restin var yvirtulkingar av øðrum kanningum, og generell konservativ hugsjón. Hetta slagið av konservatismu, ið altíð hevur hildið fólki føstum í fortíðini, og sum á ongan hátt byggir land.

Kanka tit eisini hava í huga, eftirsum eg júst, havi kritisera manglandi granskingargrundarlagið hjá Gitte Klein, at eg sjálvur als ikki byggi mína framløgu á gransking, men einans á mínar royndir sum talgildur føroyingur síðan síðst í 80’unum, sum pápi at fýra synum, sum kandidatur í samskifti, og sum aktivur innan samskiftisvinnuna seinastu 25 árini. Havast skal eisini í huga, at eg ikki ordiliga havi tikið ritvit við í mína hugleiðing, tí tað enn er ógreitt, hvussu verðin sær út um bara 5-10 ár, tá ritvit hevur avloyst tey flestu av okkum á arbeiðsmarknaðinum.

Síðan eg flutti aftur til Føroyar, havi eg havt fýra størv. Kunningarfólk hjá Tórshavnar kommunu, journalistur í Miðlahúsinum, onlineráðgevi á Sendistovuni og so stjóri og ráðgevi á Nudlavirkinum. Í øllum størvunum havi eg eisini havt tað uppgávuna at taka mær av næmingum, ið koma í starvsvenjing. Har er mín uppliving, at tað hevur verið ein ekstremt stór styrki, at næmingarnir eru talgilt innføddir. Eg kom aftur til Føroyar fyrstu ferð í 2001, so menningin kom nokk eitt sindur lýðandi, men tað er so óluksáliga týdningarmikið, at tey ungu eru so væl fyri digitalt.

Eg minnist longu, tá eg fyri yvir 20 árum síðan starvaðist á Tórshavnar kommunu, at næmingar í starvsvenjing vóru betri arbeiðskraft á samskiftisøkinum, eitt nú við dagføring av heimasíðum og tílíkum, enn summir av 50+ starvsfólkunum, ið eg arbeiddi saman við.

Tó so, so uppliva vit av og á, at næmingar koma, ið ikki eru so nátúrligt grundaðir í tí talgilda. Næmingar, ið kanska ikki hava áhuga í tí talgilda, ella sum hava trupult við at fóta sær í tí talgilda. Her má eg siga, at teirra støða er torfør, og tey fara at fáa tað trupult í arbeiðslívinum.

At duga at fóta sær talgilt, at skilja logikkin í skipanum, at duga at fóta sær í mest vanligu forritunum, og ikki at hava talgilda ræðslu, verður avgerandi fyri, um unga fólkið klárar at fóta sær á arbeiðsmarknaðinum og lívinum annars.

Tað ber ikki til at keypa ein bil, eina telefon, ein ovn ella fyri sovítt eitt køliskáp uttan at hava grunnleggjandi KT førleika. Undir korona kundi man ikki so frætt sum koppseta seg, uttan KT førleika, mamma mín hevði ongantíð funnið útav tí, uttan mína hjálp.

Sjálvt tey vanliga handaligu fakini eru so teldubundin nú, at tú neyvan kann gerast timburmaður, kokkur ella málari uttan at hava eina grundleggjandi KT fatan og eina kenslu av tryggleika mótvegis KT.

Tey, ið ikki eru trygg og væl fyri innan KT, verða afturúrsigld og kunnu í versta falli gerast borgarar á øðrum klassa.

Fyrr umrøddi fortalari fyri talgelding av næmingum, staðfestir m.a., at jú størri/betri atgongd næmingurin hevur til KT, tess minni menning og læring hendir, tað er í mínari metan ein høpisleys niðurstøða.

Ein tann týdningarmesta læringin, ið fólkaskúlin skal geva næmingum, er grunnleggjandi KT fatan, og tryggja, at tey kenna seg trygg við tøknina og skilja logikkin í henni.

Í faldaranum Sunnir miðlavanar hjá SSP skriva tey:

“Talgildir miðlar – teldlar, fartelefonir, teldur, PlayStation og sjónvarp ríka familjulívið við góðum upplivingum, undirhaldi, læru, hugnaligari samveru og sunnum felagsskapi tvørtur um gøtur og landamørk.”

Tey halda fram og vísa á, at bæði foreldur, dagsstovnar og skúlar skulu arbeiða við:

“At tryggja, at børnini fáa teir tal­gildu førleikar, samfelagnum tørv­ar, og samstundis fáa tíðarsvarandi siðmenning í sunnari javnvág við fysiska nærveru, talgild áhugamál og felagsskap. “

Munurin her er, at man ístaðin fyri at síggja skíggjar sum fíggindan, virðismetur skíggjar fyri sína dygd bæði á tí sosiala og tí fakliga.

Í faldaranum eru tilmæli um skíggjatíð í frítíðini, eg haldi sjálvur, at tey eru í so restriktiv, men eg vænti, at tað byggir gransking, so ivaleyst eru tey á eini leið.:

0-3 ár: maks 35 minuttir

4-7 ár: maks 1 tíma

8-12 ár: maks 2 tímar

13-18 ár: maks 3 tímar

Sjálvur eri eg als ikki so restriktivur, og viðgangi fegin, at eg latið yngsta sonin, sum nú er 17 vera longur enn 3 tímar við skerm og havi gjørt tað allan uppvøksturin,.

Eg royni tó at tryggja mær, at hann eisini fer út, um veðrið altso ikki er alt for vánalig, og hann brúkar sjálvur nógva tíð við instrumenti í hond, og til annað tónlistarligt virksemi.

Eg syrgi fyri,  at hann ikki hevur skerm við døgurðaborðið. Tað er forrestin galdandi fyri okkum øll. Uttan so at Dagur og vika ella onkur viktigur fótbóltsdystur er beint tá. So kann sjónvarpið kanska gott standa frá, tað eru jú fyrimunir við at vera vaksin. (Speisemi kann fyrikoma)

Vit eru eisini vanliga 3-4 fólk við døgurðaborðið. Tað ger, at av og á verður onkur telefon funnin fram fyri at googla okkurt, ið vit ikki eru samd um, men tjekkan av Facebook og Instagram gera vit ikki har.

Generelt hava skíggjar spælt ein stóran leiklut í okkara familjulívið øll árini, og hava spælt ein stóran leiklut í  mínum lívi, síðan vit fingu fyrsta video’ið fyrst í 80’unum.

Men vit gera eisini onnur ting saman, spæla brettspøl, sita og práta, ganga á konsertir og tiltøk, gera mat saman og  ymiskt annað húsarbeiði, ganga túrar, gera mat á primus og annað.

Alt snýr seg um balansu, sjálvandi skal man ikki bara sita við ein skíggja, og sjálvandi eru onkur børn við diagnosum, ið als ikki klára skíggjatíð, sum man má stimulera ella sissa á annan hátt. Men sjáv her er forboð neyvan gongda leiðin, tí eisini hesi mugu framtíðartryggjast, gerast klár til eina tilveru, har alt arbeiði og nógv av tí sosiala lívinum verður livað frammanfyri ein skíggja í eini alsamt meira talgildari verð.

Tí var eg eisini bara stuðlandi, tá mín elsti sonur Magnus, ið nú er 30 ár, fyri 8 árum síðan segði við meg. “Babba, eg ætli mær at taka farloyvi frá universitetinum í eitt ár.”  Hann ætlaði, sær at arbeiða nakrar tímar á Amager Øbro Taxi, har hann hevur arbeitt á telefonsentralinum, síðan hann var 16 ár, men annars fylgja sínum dreymi, um at gerast professionellur Counter Strike spælari. Counterstrike er eitt skjótispæl. Man er á einum liðið og samstarvar um at drepa eitt annað lið. Her eru kappingar, har vinningurin er í milliónaklassanum, og ikki so fá fólk liva av hesum.

Magnus býr í Danmark og spældi tá á einum liðið, ið var millum tey betru í Danmark. Um tað mundið átti Danmark tvey tey bestu liðini í heiminum. Har fekk hvør spælari eina løn, ið man mundi líkjast tí, hjá løgmanni + bonus, og bonus vóru høg. Ein fyrrverandi skúlafelagið hjá soninum varð um hetta mundið headhuntaður til eitt av liðunum, so eg hugsaði hví ikki. Magnus, ella MADAPAT, sum hansara leikaranavn er, var tá millum bestu føroysku leikarar innan Counterstrike.

Hann og hinir á liðnum tóku frí eitt ár, og arbeiddu minst 8 tímar um dagin við Counterstrike, venjing aftan á venjing, og kappingar í vikuskiftum og kvøld.

Árið gekk tó, uttan at teir tjentu nóg væl uppá hetta, og tá tveir av leikarunum skiftu til onnur lið í november, mátti 23 ára gamli Magnus staðfesta, at hann ivaleyst var við at gerast ov gamal til at seta eitt nýtt professionelt lið saman. Hann ætlaði sær tí at byrja aftur á universitetinum aftur í januar.

Hann hevði tó livað dreymin, roynt sínar veingir, og kemur ongantíð at spyrja seg sjálvan, “Hvat um eg hevði roynt tað?” Samstundis hevði hann arbeitt nóg mikið á Amager Øbro Taxi, til at rinda fyri sítt og til at vísa, hvat hann dugdi. Áðrenn hann náddi at byrja aftur á universitetinum, hevði hann fingið boðið starvið sum systemchef og virkandi leiðari fyri callsentrið hjá felagnum, og seinni sum tøkniligur leiðari. Teir hava síðan skift navn til Taxi 4×27 og ekspanderaðu ógvisliga, Leiðari fyri tøkniigu menningina hes árini,  var sonur mín, ið bara dugdi væl við teldum, og hevði eitt gott høvd.

Hetta ljóðar kanska sum reyp frá einum ernum pápa, og tað er tað eisini, men søgan er sonn, og vísir hvussu viktikt tað er, at vit sum foreldur og tit sum lærarar gevast at fokusera uppá alt tað ringa við talgildingini og ístaðin fevna henni.

Eg havi rættiliga begávaðar synir. Teir brúka netið sera nógv, teir báðir yngstu, Tummas, 17 ár og Marius 21 ár, hava serliga brúkt Youtube nógv, og hava eina ekstremt stóra vitan um bæði mentan, politikk og alt møguligt annað.

Internetið er ein øgiligur vitanardátagrunnur, har eru allar bøkurnar í heiminum, allir filmar í heiminum og so nógv annað. Hetta er ein ressursa, ið okkara børn mugu læra at brúka, og tað er tykkara fremsta uppgáva, útyvir at levera nøkur vælavbalanseraði menniskju til samfelagið.

Eg minnist, tá eg, sum barn, las nógv. Eg las allar De 5 bøkurnar, allar Alfred Hitchkoch og de tre detektiver, allar Jan bøkurnar og annars allar bøkurnar, ið eg fekk úr tannáringa bókaklubbanum hjá DIsney, allar krimibøkurnar, ið babba átti og annars mest sum alt áhugavert innan krimi. Seinni góvu smáerotiskar danskar tannáringabøkur, sum tær hjá Tine Bryld, eitt innlit í kynslívið. Inntil Bíbilian bleiv fastur lesnaður í nøkur ár, hon gav mær nógva skomm og høvuðbrýggj og var absolutt ikki hóskandi fyri børn. Men á tann hátt eru bókmentir ikki so ymiskar frá alnetinum.

Tá bleiv eisini talað at, at man ikki skuldi bara lesa, at betri var at fara út, og sparka ella okkurt annað, ið eg ikki dugdi. Men eg byrjaði at fanga síl, og fann stóra gleði í tí, seinni bleiv tað skate board, graffitti og break dance. Men eg las samstundis eisini nógv, fann frið og fokus í bókunum, og fekk eina asins rúgvu av vitan.

Alt snýr seg um balansu, og hvat er hóskandi, tað er so ymiskt frá barni til barns. Skúlin hevur okkara børn í varveitlsu rættiliga nógvar av dagsins tímum, tey standa fyri stórum parti av uppalingini, og nógv av sentralu innlæringini.

Ofta eru  ressursirnir avmarkaðar, og eru næmingar, ið krevja meira av lærarum, er altíð vandi fyri, at teir næmingarnir, ið eru betri fyri detta niður ímillum. Tá er alnetið eins og bøkur vóru tað (og eru tað í ein ávisan mun enn) eitt fantastiskt amboð fyri vitanarsvangar næmingar at leita sær vitan á. Sum mínir synir, ið vita so nógv um so nógv, og sum eg sjálvur, ið satt at siga ofta sat við kensluni av at keða meg í fólkaskúlanum.

Men har eru absolutt eisini vandar á alnetinum, umframt pedofilar, hustlarar, porno, harðskap, happing og royndir at lumpa. So er alnetið fult av skeivum upplýsingum og sonevndum influensarum, ið vilja hava teg at meina okkurt ella okkurt heilt annað.

Vit hava nú enntá Elon Musk, ein av størstu politisku influensarunum í okkara tíð, ið hevur keypt og umdoypt Twitter. Her er tað neyðugt, at lærarar, geva børnunum neyðugu tólini at arbeiða við. Tí tað er ikki givið, at øll fáa hesi tól við hús.

Eg eri sjálvur kandidatur í samskifti við síðugrein í heimspeki frá Roskilde Universitetscenter, og har lærdi eg veruliga at elska projektarbeiði, arbeiði har tú sjálvur skuldi leita upp vitan, gera research. Hetta at sjálvur finna vitan, seta hana saman við aðrari vitan, og gera niðurstøður, tað er gott fyri næmingar og gevur góða arbeiðskraft, tað gevur góðar borgarar og tað gevur so eitt gott samfelag.

Tað er hetta, ið skal vera vinkulin til talgildingina, lærið børnini keldukritikk, hjálpið teimum at fóta sær í talgildingini. Í keldukritikkinum liggur eisini verjan móti pedofilum, happarum og øðrum vandum.  At gera sum løgmaður sigur, er eingin loysn.

Luksusproblem ella eingin trupulleiki?

Í dag velur Tjóðveldi nýtt forfólk, bæði sum limur í flokkinum í nógv ár, og sum feminist kann eg ikki annað enn fegnast um, at flokkurin nú sum annar flokkur á tingi fer at fáa eina forkvinnu. Eg fegnist sanniliga eisini sum formaður í Demokratia, men henda hugleiðing er latin í mín Tjóðveldihatt. 

Tvær dugnaligar og royndar kvinnur, ið báðar fleiri ferðir hava fingið mín kross, eru boðini, og talan er veruliga um tvey sera góð boð, og ja, í mínari metan tey bæði bestu boðini, ið vit hava.

Hetta eru tvær kvinnur, ið hava virðing millum sínar starvsfelagar, og sum eisini hava virðing fyri hvør aðrari. 

Tær eru somuleiðis báðar somikið sterkar og kjølfestar í Tjóðveldishugsjónini, at tær fara at stuðla hinari 100%, so skjótt valið er av. Kanska er hetta í eiti eitt stríðsval, men hesar stríðast lið um lið fyri føroyskum fullveldi. 

Bert onnur verður forkvinna, og hóast eg fleiri ferðir havi havt atkvøðurætt til floksting, ja, enntá so seint sum seinasta regluliga floksting, so verði eg ikki á Hotel Føroyum í dag.

Nú sonurin heldur 30 ára føðingardag eri eg á flatlondum. Tað er tó ikki sørt, at eg hevði følt, tað sum eitt luksusproblem, at skula valt millum tvær so dugnaligar kvinnur.

Men hetta luksusproblemið er bara gott, tað er eingin trupuleiki. Heldur er tað sunt, at tað er flokstingið, ið skal velja, at tað ikki verður valt fyri okkum frammanundan, men heldur tað umboðandi demokratiið í økisfeløgum, Unga Tjóðveldi, floksstjórn og tingmanning, ið sleppur at atkvøða.

Gott val tit báðar, gott val Tjóðveldi!